TemplariuszeArtykułyKrucjatyLinkiStowarzyszenie Szlak TemplariuszySłowniki Szlaku TemplariuszyBadania archeologiczne
strona głównamapa serwisugalerie projektyplatformy interaktywneczatdownloadskontaktenglishogłoszenia
wyszukiwarka
  << lista artykułów

Symbol szachownicy - przykłady szachownic


Gra w seneta - malowidło z czasów XIX-XX dynastii, Deir el-Medina, Egipt - Erwin Glonnegger "Leksykon gier planszowych", Warszawa 1997

Motyw szachownicy bądź pokrewne naprzemienne umieszczenie pól czarnych i białych (ciemnych-jasnych) o innych kształtach - występuje dość często od najdawniejszych czasów na olbrzymiej przestrzeni.
Oczywiście nie we wszystkich przypadkach możemy w precyzyjny sposób określić ich symbolikę. Na przykład przedstawiona powyżej egipska gra w seneta z pewnością pełniła także rolę religijną zważywszy na pokaźną ilość jej przedstawień na ścianach grobowców. Wśrod nich zachowały się sceny gry zmarłego z niewidocznym przeciwnikiem prawdopodobnie o przyszły los w świecie zmarłych.
Oto inne przykłady:

1. Przerys reliefu z dna złotej misy z Hasanlu, XII-X w. p.n.e. (Iran). Przedstawia on cztery barany idące zgodnie z ruchem wskazówek zegara wokół kwadratowego pola podzielonego na 90 kwadratów. Rysunek pochodzi z książki Marii Składankowej "Mitologia Iranu" (WAiF, Warszawa 1989).
2. Maski tancerzy ludu Bobo - z książki Stanisława Piłaszewicza "Afrykańska księga rodzaju" (Iskry, Warszawa 1978).
3. Świątynia jednego z klanów Dogonów - z książki Stanisława Piłaszewicza "Afrykańska księga rodzaju" (Iskry, Warszawa 1978).
4. Świątynia Dogonów chroniona licznymi płaskoreźbami, malowidłami i maskami - z książki Zofii Sokołowicz "Mitologia Czarnej Afryki" (WAiF, Warszawa 1986).
5. Ptak nosoróg, Senegal. Należy do grupy symboli związanych z kultem przodków. W mitologii ptaki często pojawiają się jako wcielenie geniuszy, duchów lub zmarłych - z książki Zofii Sokołowicz "Mitologia Czarnej Afryki" (WAiF, Warszawa 1986).






1.

2.

3.

4.

5.

6. Rysunek wykonywany na podłodze spichlerza Dogonów. Przedstawia pole bawełny (symbol słowa zaufania). Rysunek uzupełania się w miarę wzrostu roślin. Czarny kolor oznacza wodę, biały ziemię. Ziarna bawełny sieje się w co drugi kwadrat aby miały dość wody - z książki Zofii Sokołowicz "Mitologia Czarnej Afryki" (WAiF, Warszawa 1986).
7. Tkanina Dogonów przedstawiająca wieś, podział na pola żyzne i ubogie. Biały kolor oznacza słowo szczere, prawdę, serce, słowo jasno zrozumiałe, boga Nommo. Czarne jest niejasne i złe, groźne, rozumieją je tylko inicjowani i ludzie mądrzy. Zawarte jest w zagadkach i w bajkach. Słowo czarne z istoty swej jest męskie, białe - kobiece - z książki Zofii Sokołowicz "Mitologia Czarnej Afryki" (WAiF, Warszawa 1986).
8. Rysunek Bambara, który oznacza nadejście dwunastu wód przyszłości. Keadrat przedstawia świat i jego cztery strony, ramiona krzyża eksplozję wód - z książki Zofii Sokołowicz "Mitologia Czarnej Afryki" (WAiF, Warszawa 1986).
9. Świątynia Dogonów poświęcona przodkom - z książki Zofii Sokołowicz "Mitologia Czarnej Afryki" (WAiF, Warszawa 1986).
10. Stary typ tkaniny yume (Dogonowie), służącej do owinięcia ciała w czasie pochówku - z książki Zofii Sokołowicz "Mitologia Czarnej Afryki" (WAiF, Warszawa 1986).






6.

7.

8.

9.

10.


beaucent i tarcza templariuszy na malowidle w kościele San Bevignate w Perugii
- z artykułu Nicola Peccella i Marcusio Isauro "Templiers dans l'Iconographie Médiévale" we francuskim czasopiśmie "Templiers"


11. Scena z Kalili i Dimny, obrazująca unicestwienie i odradzanie się. Miniatura prawdopodobnie z Syrii, druga ćwierć XIV wieku - z książki Ryszarda Piwińskiego "Mitologia Arabów" (WAiF, Warszawa 1989). Z symboliką sceny powiązane są przedtawienia dwubarwnych wron wpadających w ogień.
12. Anioł i diabeł grający w szachy o duszę - malowidło z Morynia (foto: Ewa z Łodzi).
13. Dwaj templariusze grający w szachy na miniaturze w Księdze gier Alfonsa X Kastylijskiego z 1283 roku znajdującej się w bibliotece Escorialu - na podstawie książki Helen Nicholson "Knight Templar 1120-1312", Osprey Publishing Ltd., Oxford 2004. Dobrze zauważyć, że gra w szachy była zabroniona templariuszom - albo więc nie są to przedstawienia templariuszy albo jest to symboliczne nawiązanie do czarno-białych barw zakonu i ich symboliki.
14. Fragment portalu z dawnego klasztoru w Ołbinie (obecnie w kościele Marii Magdaleny we Wrocławiu), scena z archiwolty przestawiająca ofiarowanie Chrystusa w Świątyni (z motywem szachownicy) - z pracy Zygmunta Świechowskiego "Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku" (Warszawa 1955).
15. Motyw szachownicy w apsydzie kościoła w Pakosławicach. Fotografia z lat pięćdziesiątych XX wieku - z pracy Zygmunta Świechowskiego "Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku" (Warszawa 1955).

Pomijając szachownice, w których dzisiaj odnajdujemy jedynie motyw dekoracyjny - większość znaczeń szachownicy (i pokrewnego zestawiania pól białych i czarnych) obraca się wokół symboliki życia i śmierci, kultu przodków i zmarłych, wiecznego następowania pór dnia i roku, koła życia, dobra i zła, unicestwienia i odrodzenia.
Niekiedy, jak w przypadku barw templariuszy, szachownicowa dwubarwność jest wyrazem głównej idei zakonu (proponuję zapoznać się z artykułem Romualda Gizowskiego "Symboliczno-mistyczna chorągiew Zakonu Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona").
Innym razem (jak w scenie ofiarowania w Świątyni z portalu ołbińskiego) można szachownicę odczytać jako zapowiedź wydarzeń.

W te właśnie znaczenia wpisują się być może szachownice z granitowych trzynastowiecznych kościołów Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej.
W surowych budowlach, w których programie z powodu użytego materiału nie było miejsca na zbędne symboliczne dodatki, mogły się znaleźć tylko elementy zgodne z głównymi symbolicznymi założeniami. Pełniły rolę Biblia pauperum na dotychczas pogańskich ziemiach.

W tym kontekście szachownice podobnie jak pozostałe elementy granitowych portali mogły być zapowiedzią, ilustracją, symbolem istoty wiary.
Być może symbolem Chrystusa.






11.

12.

13.

14.

15.

Szachownice na średniowiecznych kościołach Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej
Szachownice - próba interpretacji
Symbol szachownicy - przykłady szachownic
Wasz głos w dyskusji o symbolice szachownic

Maciej Sałański
<< dodaj swój komentarz
 
początek platformy interaktywne

e-mail

projekt:   BeneAkebe copyright©: autorzy Szlaku Templariuszy 1998-2017 Made with a Mac